दुष्काळात तेरावा महिना! रिझर्व्ह बँकेने ‘या’ बँकेला लावला टाळा, आता शेतकऱ्यांच्या पैशाचं काय होणार?

भारतीय रिझर्व्ह बँक देशातील सर्व सार्वजनिक क्षेत्रातील बँका, खाजगी आणि सहकारी बँकांचे नियमन करते. बँकेची आर्थिक (Financial) स्थिती कशी आहे हे बँक वेळोवेळी तपासत असते. बँक रिझर्व्ह बँकेने (RBI) केलेले नियम पाळत आहे की नाही. जर एखादी बँक नियमांचे उल्लंघन करताना आढळली, तर अशा परिस्थितीत बँक बँकेला मोठा दंड ठोठावते. यासोबतच बँकेची आर्थिक (Finance) स्थिती चांगली नसल्यास सेंट्रल बँक (Reserve Bank of India) अशा बँकांचा परवानाही रद्द करते. नुकतेच सेंट्रल रिझर्व्ह बँकेने एका बँकेवर कडक कारवाई करत तिचा परवाना रद्द केला आहे.

अशा स्थितीत बँकेच्या (Bank) खातेदारांचे काय होणार हा सर्वात मोठा प्रश्न आहे. ही बँक कोणती आहे आणि बँकेच्या ग्राहकाला (customer) खात्यात जमा केलेली रक्कम मिळण्याचा अधिकार आहे की नाही ते आम्हाला कळवा. आरबीआयने कोणत्या बँकेवर कारवाई केली आहे. ज्या बँकेवर रिझर्व्ह बँकेने ही कारवाई केली त्या बँकेचे नाव बाबाजी दाते महिला सहकारी बँक लिमिटेड (Babaji Date Mahila Sahakari Bank Limited) आहे. ही महाराष्ट्रातील यवतमाळची सहकारी बँक आहे. गेल्या काही महिन्यांपासून बँकेची आर्थिक स्थिती अत्यंत बिकट असल्याने रिझर्व्ह बँकेने या बँकेवर कारवाई केली आहे.

यासोबतच या बँकेत कमाईचे कोणतेही साधन नव्हते. अशा परिस्थितीत ग्राहकांच्या बाजूने निर्णय घेत रिझर्व्ह बँकेने बँकेचा परवाना रद्द करण्याचा निर्णय घेतला आहे (बाबाजी दाते महिला सहकारी बँक मर्यादित परवाना रद्द). RBI ने बँकेवर कोणत्याही प्रकारच्या व्यवहारावर बंदी घातली आहे. अशा परिस्थितीत, ग्राहक खात्यातून पैसे जमा करू शकणार नाही किंवा काढू शकणार नाही.

ग्राहकांच्या खात्यात जमा झालेल्या पैशांचे काय होणार?
बाबाजी दाते महिला सहकारी बँक लिमिटेडचा परवाना रद्द झाल्याची माहिती देताना रिझर्व्ह बँकेने सांगितले की, बँकेची आर्थिक स्थिती अत्यंत बिकट आहे. अशा परिस्थितीत ग्राहकांच्या आर्थिक सुरक्षेचा विचार करून आरबीआयने त्यांचा परवाना रद्द करण्याचा निर्णय घेतला आहे. बँकेच्या 79 टक्के ग्राहकांना विमा ठेव विमा आणि क्रेडिट गॅरंटी कॉर्पोरेशन (DICGC) RBI च्या विमा योजनेअंतर्गत जमा केलेले पैसे मिळतील. DICGC ही रिझर्व्ह बँकेची उपकंपनी आहे जी सहकारी बँकांच्या ग्राहकांना आर्थिक सुरक्षा प्रदान करते. अशा परिस्थितीत, DICGC खातेधारकाला 5 लाखांच्या ठेवीवर पूर्ण विमा दावा देते. DICGC डेटानुसार, 16 ऑक्टोबर 2022 पर्यंत, कोणत्या बँकेत एकूण विम्याची रक्कम 294.64 कोटी रुपये आहे.

आरबीआयने या बँकांचे परवाने यापूर्वीच रद्द केले आहेत, याआधीही
रिझर्व्ह बँकेने देशातील अनेक सहकारी बँकांचे परवाने रद्द केले आहेत. ही बँक महाराष्ट्राची लक्ष्मी सहकारी बँक लिमिटेड आहे. याशिवाय पुणेस्थित ‘द सेवा विकास को-ऑपरेटिव्ह बँक लिमिटेड’चा (सेवा विकास सहकारी बँक) परवानाही आरबीआयने रद्द केला आहे. आरबीआयच्या या निर्णयामागील कारण म्हणजे या दोन्ही बँकांची आर्थिक स्थिती अत्यंत बिकट होती.